Total Pageviews

Search This Blog

Loading...

Sunday, May 01, 2016

Wednesday, April 27, 2016

Si Juan Posong ag Ro Mga Baka Ni Tatay Na



    Si Juan Posong ag Ro Mga Baka Ni Tatay Na
Ginbadbad ni Melchor F. Cichon sa Akeanon
April 27, 2016

Sangka agahon, hakita ni Juan Posong ra tatay nga ginatabog nana ra andang mga baka sa pahang-eaban. Pag-uli ka tatay, sekrito nga gin-agtunan ni Juan Posong ra andang mga baka ag gindaea nana ra sa bukid. Ag igto ginhigot na sanda sa puno it narra.
Pagkahapon gin-agtunan ni tatay ni Juan Posong ro andang mga baka sa pahang-eaban, apang owa eot-a rito. Nag-uli ra tatay ni Juan. Hasub-eang nana si Juan. Ginpangutana ka tatay si Juan Posong: “Siin ka naghalin, Juan,” pangutana ka tatay.           
“Bag-o eang gid ako nag-abot halin sa eskuylahan,” ra sabat ni Juan.
“Naduea ro atong mga baka!” hambae ka tatay.
“Ha! Ham-at owa mo eagi ginsugid kakon,” sabat ni Juan.  “Dali eang,” dugang ni Juan ag ginbuoe na  ra libro sa anang buesa, ag ginbasa. Dayon naghambae si Juan: “Ro atong baka hay igto sa bukid, nakahigot sa puno it narra.  Agtuni to ag ibalik sa andang turil.”   
Gin-agtunan ka tatay ni Juan ro lugar kon siin makita ro andang mga baka ag matuod gid man nga igto nakahigot ro andang mga baka sa puno it narra.
Owa magbuhay hay nasayran ka tatay ni Juan nga indi gali kantigo magbasa si Juan Posong, maski ka anang ngaean. Bangod ka ra, hinanot imaw ka tatay sa anang pagpinuril.

Tuesday, April 26, 2016

Si Juan Posong ag Ro Busoe it Kahil


Si Juan Posong ag Ro Busoe it Kahil
       Ginbadbad ni Melchor F. Cichon
April 26, 2016

Sangka adlaw, may nagdungka nga barko sa pantalan it New Washington. Ro barko hay naghalin pa sa Middle East. Nabatian ku kapitan it barko ro abilidad ni Juan Posong sa pagtugma ag gusto nana nga samitan ra.  Ro pagsamit hay kon matugma ni Juan Posong  kon tagpila ro busoe ku mga kahil nga ginakarga sa anda nga barko.  Nagtug-an imaw nga taw-an nana it daywang milyon pisos si Juan Posong kon matugma nana ropangutana.
Nagpangabay si Juan Posong nga taw-an imaw it sang adlaw.
Ku gabii ngaron hay gin-eangoy ni Juan Posong paagto sa barko. Sa idaeum it barko, nagpanago si Juan Posong ag igto nabatian ni Juan Posong ro ginaestoryahan ku mga tawohan it barko hanungod sa kahil. Sambilog sa mga seaman nagpangutana kon ano nga klaseng kahil ro anda nga karga.
“ Amig,” hambae ku kapitan, “rayang mga kahil hay pinasahe sa tanan nga kahil sa rayang nasyon, ay kada isaea nga kahil hay sambilog gid lang ra busoe.”
Ag ruyon gid lang ro importanteng impormasyon nga dapat nana masayran. Busa nag-eangoy imaw pabalik sa pangpang. Pagkaaga hay nag-anunsiyo si Juan Posong nga haum eon imaw sa pagsabat.
Abu ro mga tawo ro nagtambong sa pagpamati sa bantug nga manogpatugma.  Sige ro pagbinasa ni Juan Posong sa libro, nga ginapakuno-kuno nana nga ginabuean ka anang impormasyon. Umbaot ro oras nga ginkasugtan, ag gindawag ku kapitan it barko ro sangka kahil kay Juan ag naghambae: “Ginuong Juan, isugid mo abi kamon kon pila ra busoe ku rayang kahil.”
Ginbaton ni Juan Posong ro kahil. Ginhumot na. ginbuksan nana ra libro ag pagkataliwan it pilang sigundo hay naghambae si Juan Posong: “Rayang kahil nga gintao kakon hay may busoe nga sambilog gid lang. “
Ginpihak ro kahil ag sambilog gid lang matuod ro sueod nga busoe, busa ginbayran si Juan it kwarta.  Ag nagbantog pa gid si Juan Posong ka anang pagkamanaeagna.

Kon Paano Nahimo nga Hari si Juan Posong

Kon Paano Nahimo nga Hari si Juan Posong
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon 
April 26, 2016

Pilyo nga tawo si Juan Posong.
Sang adlaw nag-agto si Juan sa kaeanasan agod tan-awon ra kabakahan ku Hari. Nagpiniino imaw nga magpaumang sa Hari. Ginputoe na ro ikog ku pila ka baka, ag gintabog na dayon sanda. Gin-eob-eob na dayon ro mga ikog it mga baka sa eutay,
Pagkatapos, nag-agto dayon imaw sa palasyo it Hari ag ginhambaean nana nga ra mga baka hay nahueog sa kaeutayan, ag nagkaeaeumos.
Nagkasubo gid ro Hari. Gin-agtunan ku Hari ro kaeanasan agod hikita gid nana ro sitwasyon ka anang mga baka. Pagkakita nana ka mga ikog it anang mga baka nga nakaeubong sa eutay hay nadugangan pa gid ra kasubo.
Ugaling pagpangutana nana sa mga tawo sa palibot, hasayran nana nga paumang man lang gali rato ni Juan Posong. Naakig ro Hari. Ginsugo ku hari sa anang mga soldado nga dakpon si Juan Posong ag isueod sa hawla, ag sa masunod nga adlaw hay itugbong si Juan Posong sa dagat agod maeumos.
Aga-aga pa, nagtinangis eon si Juan Posong. May nagpaeapit kana ag nagpangutana, “Ham-at gatangis ka, Juan? Ham-at una ka sa sueod it hawla?”
Nagsabat si Juan Posong, “Gatangis ako ay ginmando it Hari nga kaslan ko kuno ra maambong nga unga apang nagbalibad ako.”
Napiniino ku tawo nga kon mapangasawa nana ro unga it sangka hari hay mabahoe ra nga kadungganan, busa ginhingyo ku tawo nga magbaylu sanda’t puwesto. Ginsuksok ku tawo ro eambong ni Juan ag nagsueod imaw sa hawla. Ginsuksok man ni Juan ro eambong ku eaki ag nag-uli sa andang baeay.
Pagkasunod nga adlaw hay nag-abot ro mga tawohan ku hari ag ginhakwat ro hawla nga may sueod ku tawo ngato, ag ginhaboy sa dagat.
Pagkasunod nga adlaw hay nag-agi si Juan Posong sa palasyo it hari. Nakibot ro hari pagkakita kay Juan. Pag-eaum na hay naeumos eon si Juan ku nakataliwan pa nga adlaw.
Gindakop si Juan Posong ku mga tawohan it hari. Ibalik eon man kunta it hari si Juan Posong sa prisohan, ugaling naghambae si Juan Posong nga nagbalik imaw halin sa kasadsaran it eawod. Igto hakita nana kuno ro mga bangkay ku anang mga magueang ag mga igbata ku hari. Masadya gid kuno sanda tanan igto ag gusto gid nanda nga magbisita ro hari rito kanda agod makita man nana ro mga manami nga mga baeay nanda.
Nanamian gid mamati ro hari sa sugilanon ni Juan Posong. Gusto gid ku hari nga makita ra anang mga magueang ag mga igbata agod makita nana sanda ag ro andang mga baeay igto sa idaeum it eawod. Busa nagpasueod ro hari sa hawla ag ginmandaran na ra mga tinawo nga ihaboy imaw sa dagat. Ag ro kaumangon nga hari hay naeunod.
Ro tusong Juan Posong ro nagbueos nga hari. 

Saturday, April 23, 2016

Aklan Founding Anniversary

Aklan founding anniversary--
Kalantiaw invites Ambeth
for a dinner
***Melcichon, April 23, 2012

Wednesday, March 30, 2016

Aklanon Antonyms



Aklanon Antonyms
As of March 25, 2016, 10:16 a m
As of March 30, 2016, 6:50, 893 items


abak-abak                ginakueang
abante                   atras
abanti                       atras
abu                          sangkire
abugado               kleyente
agaeon                     ulipon, sueoguon; kabulig
agahon                     hapon
agak n                      munga
agubay v                  sagabay
akig gid                  matino; mayad; maaeam
akig                         gayuhum
ako                         ikaw
aksidente                 ginplano
aktibo                      mahipos
alsa                          dum-ok
amat-amat                kadasig
amigo                      kaaway
amigo(a)                kaaway; kakontra
amihan                  habagat
amo                        sueoguon; kabulig
amo/agaeon n          sueoguon/ulipon
amon—                   aton, anda
ananay—                 madasig
anda—                     aton
andar—                   pundo
angel--                     satanas
anghit--                    humot
antigo--                    mango 
antis conj                 pagkatapos
antos--                     pakaeumo
apeod—                   tam-is
apora--                     hinay
apurado--                 mahinay
aragay—                  namit
arisgado—               mataeaw
ariya—                    hugton
aroma—                  baho
artipisyal               natural
asawa n                   bana
asenso—                 pigado
asindero                  
asla—                      uyon
asog—                     agi
asunto—                  ariglo
atag--                       dimot
atag v                       kahilak
atas--                       apaw
atensyon               pagkakueang it pagtatap o pagdipara
atipanan—               pabay-an
atobadngan—          likod
aton—                     anda
atop—                     saeog
atopi—                    saeogi
atraka                       atras ,isoe
atras                         abanti
atubang n                 likod
atubangan                likod, likuran
awas                        atas
awaton                  buligan; assistihan; tabangan
awhag                      kusmod
awhaga                    tabog
ayad                         lala
ayat                          amiguhon
badbad                     bolimbod
baeo-baeo                bikwaeon
bae-ut                      padayon
baganihan             mataeaw
bagnit                      eaki
bag-o                      daan
bahoe v                    isot
bakante                 ukopado
bakod adj                 euya
balibad v                  inga
balibad v                  sugot
balibaran                  magsugot
balighot v                hubad
balikdon                  likawan
bantae v                   ilig
bantug                   owa makilaea; owa masayri
ban-us                     bag-ong eaha
baraghae                  pino
baraghae; magaeas; bukon it mapino            mapino;
barato                    mahae; magastos
basa                         maea
basiyo                      puno
baskog adj               euya
basue                     dayaw; pagpadungog
basuk-ay--               himos
bata--                       magueang
batak--                     tonton
bayani                   mataeaw
bendisyonan         pagtueoy; maldisyon
bentaha                 disbentaha
bida n                      kontrabida
bihera--                    ordinaryo
bika v                      kipot
bikaka v                   kipot
biktori n                   kapirdihan
bikwaeon adj           sampaton
bikwaeon              haeaeongan nga kagwapa
bilat                         boto
bilidhon adj             lilikawan
bilidhon                   lilikawan
bilog adj                  tunga
bilog                       likido
bilugon v                 tungaon
binaeangka              binilog
binaeaybay          prosa
binahoean v             inistan 
binalibaran v                            binaton
binaskog v               hininayan
binawae v                sinugtan  
binawaean v            sinugtan
binit n                      tunga
bintaha n                  depikto/disbintaha
bira v                       sulong
bisita                      tagbaeay
bodega sa idaeum it eugta                 kwarto sa atop
bolibob v                 budbud
bolimbod--              badbad
bondoe                    maaeam
boto                         puyas, bilat
boysit                      swerte
bubo                        oea
budlay                     eumo
buga v                     hanggop
bugaeon                   mahipus
bugana                  apinas, makuli
bug-os adj               eaghit
bugtaw  v                tueog
buhay v                   buhay
buhi--                      kataeaka
buhi adj                   patay
buhi v                      dakop
buhi                        patay
buhian                     dakpon
buhin v                    dugang
buka adj                   sirado; kipot
buka                        sara
bukad                      sarado
bukag                      simple
bukas                       sarado 
bukas                     takpan; sirado
bukay                      itum, agta
bukead adj               kipot
bukid-bukid          minuro; latagon
bukidnon                 taga-banwa, taga-patag
bukiris adj               maaeam
bukon adj                  husto, tama
bukon it hilong     hilong
buktot                      diretso
bulig                        baeabag
bulok                      mayad, mabuot
bunak                      mamaea 
bundoe                   madasig; mabakas
bungdoe adj             matulin
bungkag                 tukod/bilog
bungkoe                  mabuot
bungoe                    maeagting
buslan                      magpabilin
busog                      gutum
butong v                  tikeod,sulong or sueong
buyayaw                  dayaw
buylog                     bungkag, sipak
buyog adj                euto
buyog                     euto
daan adj                   bag-o
daeaga n                  miron
daeagko adj             maintok
daeahigon             ipaeain; indi pagpasudlon; indi ieakot
daeha v                    aywan
daeum                   taas; kataason;kahaba paibabaw
dagaya adj               sangkiri
dakop v                   buhi
dakpon v                 buhian
daldal adj                 hipuson
dalia v                      hinaya
dalino adj                 gaeas
dalion v                   hinayon
damoe adj                nipis  
dangae adj               mataeom
dangae adj               taeom, mataeom
dangae                   mahayag; masiga;malinaw; matin-aw
danggah adj             eamig
daog v                     perde
dasig                        hinay
dasok                       buhaghag
diboynas                  dimalas
dibwenas                 dimalas
dikato                      dikara
diktador                   empleyado; sumoeunod
dimalas                    diboynas
dimano  n                disilya,waea
dimot adj                 maatag
disalya                     tuo
disetso                     tiko
dis-og                      kabig
doktor                    pasyente
dueom                     hayag
dueong n                                 ulin
dugang –                 buhin
dugangan              buhinan
duhoe v                   tuntun
duhong v                 hueag
duko v                     dungok
dumili v                   tugot
dumpoe                   mataliwis
dungan                    tigbato-bato
dungog n                 kahuy-anan
dungok v                 tanga
duot v                      antad
duso v                     sulong
duso                        kabig
duwende                higante
duyon                      raya
eab-as                      eub-ok, bulok
eab-ay                      aeat
eabnos                     matig-a
eaeaki n                   babayi
eagi                         bag-o
eagi                         preska; eab-as
eakgak adj               mapiot
eaki                          baye
eangas                     him-ong
eangit                       eugta
eanib adj                  mahawan
eantong n                 eagtas
eapay v                    eab-as
eapit v                      eayo
eapta v                     tipon
easkae n                   matarong
eaya (nga dahon) n eumbay
eayo                         eapit
eayog                       manubo
edukada                   irehes
ekspirto                   mango; erehes
eksport                   angkat; import
euad v                      tueon
eubog                     tindog
eugta                      dagat
eugta                        eangit
eukso                       eumpat
eumo                       lisod
eungay v                  tangda
europ                       butwa 
eutaw adj                 eugdang
euto adj                    hilaw, buyog
euwas adj                sueod
euya adj                   bakod, baskog
euyo n                     eayo
gaasaw-asaw           gabunok
gaatubang                gatalikod
gabii                       adlaw
gabii                        adlaw
gaeas adj                  dalino
gaeas adj                  dalino
gahibayag                gakurisom
gamhanan            maeuya; mahina
gamon                     madla
gapa; magapa      owa’t dahon
gasumpit                  gatueo
gauy                        mabaskug; maabtik
ginaabi-abi               ginbaliwala
ginahadlukan       kalmado; matawhay
ginaistaran            owa ginaestaran
gin-akigan               ginhigugma; ginmahae
ginakueang              abak-abak
ginanerbyos          kalmado; matawhay                         
ginasugtan it layi kontra s layi
ginbaton                  ginsikway
ginikanan              unga
ginkidnap                                ginhilway; ginbuhian
ginkondinar             ginpatawad
ginmueay                 gindayaw
ginpaeong                ginsindihan
ginpakita                  gintago
ginpanubo               ginpataas
ginpatawad              ginkondinar
ginpatawad              ginkondinar
ginpunpon               ginwasaag
ginsikway                ginbaton
ginsindihan              ginpaeong
ginsugtan               ginbalibaran
gintatap                    ginsikway
gin-untat                  ginpadayon
gin-utod                   ginsugpon
gipos                       may mayad nga kaeawasan
giska                        hukoe
gubat                       isoe
gueowaan             pwertahan; sueodlan
gulpi                        hinay
guroe-guroe adj       dalino
gutok adj                                 haeuga
gutok                      haeuga
gutom                      busog
guwa adj                  sueod
guwa n                    sueod, kwarto
guyod v                   duso
gwapa                    maeaw-ay
gwapa                    maeaw-ay
gwapo adj                maeaw-ay
gwapo adj                maeaw-ay 
haba v                      tag-od
hadlok                     isog
haeaeongan nga kagwapa                                bikwaeon             
haeos                       bugana
haeuga adj               gutok, makipot,  mapiot
haeuga                   gutok; mapiot; hugot
hagnoe adj               agto 
hakita                    naduea; nawasi
hakwat v                  tum-ok
halin v                     abot
hambae v                 hipos
hamuad v                 makinot
hamuok adj              hapaw
hamuot adj               mahangit; matak-an; maakig
handong n               silak
hanggod adj             maistan
hanggop v               buga
hapaw adj                hamuok
hapon                      agahon
hari                         sakup
hatandaan v             halipatan
hathat v                    balilin
haum-haum             konktrito
hauna v                    haulihi
hauna                    katapusan; pang-ulihi
hawan v                   magamo
hawod adj                tadlong
hayag v                    tago, madueom
higante                   unano;duwende;putot
higop v                    buga
higugma n               kanaw-ay
hilaw adj                  eaha, euto
hilaw adj                  euto
himaya n                  katisod
himos v                   kalhit
hinay v                    gulpi, dasig
hin-uno                    kan-o
hipos adj                  sangag
hipos v                    lingaw
hipusan; tago       ipakita
hubad v                   balighot
hubas n                    taob
hue-ab v                  dukot
hueano adj               kon amat   
hugod v                   tamad
hugop adj                ila
hugot adj                                 hugak, haeuga, tugak
hugpong v               bueag
hukbo                    tadlong; tirso
hukoe adj                 giska
humalin v                umabot
humot n                   baho  
hunas v                    taob  
hungod                  indi hungod
hunit adj                  tingting
hunos v                   tikeod
huo n                       indi  
huot adj                   igo 
hupot v                    sikway
hushos n                  batak  
hutik n                     singgit  
iatubang v                italikod 
ibabaw--                  idaeom
idaeom                     ibabaw
idto adv                   iya
ieakot                     ipaeain
igo                           gutok; haaeuga
igsaktu                   saea
igto adv                   iya
ihada n                     ihado
ihigot v                    buhii
ikit adj                     eayo, eaka
ikog                         ueo
ilah adj                     hugop  
ilahas adj                 mahugop
ilaya                         ilawod
ilig v                        bantae
imo                          akon, ana
imoe adj                   manggaranon
imot adj                   gastador
importante               witi-witi
impyerno n              eangit
ina adv                     iya  
ina n                        tatay
indi maeubtan      mag-eubot; eubton; intindihon
indi matabu          matabu
inga v                      sugot, balibad
init                          eamig
irehes                       edukada
iso n                        tisa
isoe                          abante
isot –                       bahoe
istan v                      bahoe
iswag v                    isdog
itom                         puti
iya                          igto
kaadya                     gub-a
kaakig                      malinong
kaapin                   kaaway, kakontra
kaaway                    amigo
kaaway                 amigo(a)
kabahoe                   kaisot
kabalaan                               bisyo; naanaran
kabang v                  saeama
kabaskug              pagkataeaw
kabig                      sikway
kabuganaan         makuli
kabulig                    kaaway
kadaeag-an          kapirdihan
kadaeag-an          pagkapaslaw; kapalsohan
kadasig                    ama-amat
kadueom               masadya; maalikaya
kagutom                                kauhaw
kahayag                                kadueom
kahilak v                  atag
kahilway               pagkapriso
kahipus                  maghutik
kahiwayan            pagkapriso
kaibahan                  kaaway
kaisog                    pagkataeaw
kalinungan            gera; ilinaway
kalipay                  kalisud; kasakit; kasubo
kalisud                   kalipay; kasadya
kamaea adj               kabasa
kamaeayran n          kaeainan
kamagueangan n      kamanghuran
kamanghuran n        kamagueangan
kamanghuran           kamagueangan
kamatuoran         kapurilan
kanaba adj               kataas
kanabaw adj            kadaeum
kanami adj               kaeain
kanaw-ay n              higugma
kan-o                       hin-uno
kantigo                    mango; owa’t hasayran, bulldog
kantor n                   kantura
kanungsbo adj         kasadya
kapabli                  owa it ikasarang sa abilidad
kapobrehan          manggad
kapurilan               kamatuoran
kasadya n                kasubo
katae adj                  sigo
kataeagman         delikado                kaeuwasan
katapusan                                umpisa
katapusan             primero; hauna
katarungan           pagpang-eupig; bukon it matarung
katawhayan         buko it matawhay ro pamatyag
kato-anay             moderno
katueog                 magbugtaw, magpukaw
kaugalingon nga gusto       papwersa; pilitaryo            
kaulay                   bisyo; naanaran
kaya adj                   kueob
kinaaeam              pagkamango; owa’t tinun-an
kinaaeam              pinaumang; kalukohan
kinahangeanon    magsuporta; supply
kinatu-katu              bag-o
kiom adj                  bukas
kipot adj                  haeuga
kitid adj                   eapad
komon                     maeaka
kompleto                 kueang; ginbuhinan
kongkong v             untay
kontra n                   migo, miga
korek                       saea
korenot adj              madalino
koripot adj               dimot
kueabos                   kabubanaan
kueang                     sobra
kueob v                   kaya
kueong adj               untay
kulisong                  gayuhum
kumaeagko n           kumaingking
kumaingking n        kumaeagko
kumkom adj            bukead
kumpoe n                mataeum 
kurba                       tadlong
kurbada                 magtadlong
kuripot adj               gastador
kuripot                   gastdor  ag amulitan
kusog adj                 eangbo
kusog n                   kaeuya
kwalipikado          bukon it kwalipikado
kwaresma n             paskwa
lagway adj               putot
landlord agsador; manug-arkila      
latagon  bukid-bukid
libagon adj               sunanto
libot v                      libod
ligomdueom adj       mahayag, ugsad
likawan                    balikdon
likdos adj                 ligdas
likido                      bilog
lingaw adj                masangag, madueom
linghod v                 gueang
lolo                          lola
maaeam                   buldog; dungoe,;-mango
maagtu                     matingting
maalikaya            kadueom; kasubo
maalwan               mahikawon; sueok
maamiguhon            suplado; paeaaway
maangso adj            mahumot
maanod                    pasuba
maaslom                  matam-is
maathag adj             malabo, madueom
maatipanon              mapabaya 
mabahoe adj            maisot
mabahoe               maisut; sangkiri
mabahoe               maisut; sangkiri
mabakas adj             mahinay, makupad
mabaskug             mahinay
mabudlay adj           maeumo
mabug-at adj            maugan
mabug-at adj            maugan
mabug-at              maugan
mabukiron adj         mapatag
mabukod adj            maniwang
mabuot adj               salbahi/maisog, mapintas
madaeum  adj          manabaw
madaeum             manabaw; hapaw-hapaw
madalino adj            korinot
madamoe adj           manipis; madamoe adj manipis
madamoe             manipis
madanlog adj           masapnot
madasig- adj            mahinay
madasig                 mahina; bundoe
madasig                 mahinay; bundoe
maduea                 magpakita; tumonga
madueom adj           masanag; mahayag
madueom             mahayag
maea- adj                 basa
maeaeam              hangag; bulok; pangug
maeagkit adj            madanlog, masapnot
maeagko- adj           maintok
maeagnaw adj          maeapot
maeamig               mainit
maeangas adj           mahim-ong
maeapad adj             makitid
maeapad                               makitip
maeapit adj              maeayo
maeapit; suod      maeayo
maeapot adj             maeagnaw
maeas-ay adj            matam-is; maap-eod, sabaruso
maeaw-ay adj          manami
maeawig adj            matag-od
maeayang adj           mapiot
maeayo adj              maeapit
maestro(a)            eskuyla; estudyante
maeubay adj            mabakod
maeubog adj            masinaw,matin-aw
maeueoy-on adj       gasang
maeumo adj             malisod
maeumo                                magumon; magamo; malisud
maeupsi adj             masiri
maeuya adj              maalipaksi
maeuya                 makusog; kusganan;gamhanan; makasarang
magaeom adj           masilak
mag-agaw             bue-on   magtao
magamo adj             mahusay, malinong, mahimis
magamo                                matawhay; kalmado
mag-ampo            magsukoe
magasto adj             dimot
magbaeay             waskon; samaron; gub-on
magbahoe             magkupos; magkueo
magbalibad v           magdampig
magbalibad          magsugot
magbuhin              dugangan; magpaabu; magpabahoe
magdampig v           magbalibad
magdaya                  tampad
magginhawa paguwa                         maghak-eo; maghagap; magsuyop
maghaead             magbalibad
maghak-eo           magginhawa paguwa
maghibayag         magtangis
maghinyo              sabat
maghueam           magpahueam; magpautang
maghutik               magsinggit
mag-iba                 bueagon; separahon;magpaeain; magbueag
mag-iliba               bueagon; separahon; magbueag
mag-intrimis         pagdayaw
magkalhit              tipunon; magtipon             
magkasugot          owa gakaeasugot
magkinot               magtamasak;tamasakan;mag-amulit
magpabahoe        pagpakupos; pagpaisut
magpaeapit          magpanaw; paeayo
magpaeas-ay       pabaskugon it buot
magpaeas-ay       pabaskugon it buot
magpahaba          patag-uron;magpatag-ud
magsabud             mag-ani
magsugot v              balibaran
magsugot              magbalibad
magsumpay v          magbueag
magtipon               magpanagtag; magpanao
mag-uyang it oras               padalion; sakuon; apurahon
mahaba adj              matag-od
mahaba                 matag-ud; kabuskueabus; kueang
mahae                   owa’t bili; witi-witi
mahawod              matig-a, mabakud
mahayag               madueom
mahigko adj             malimpyo
mahikaw               maalwan; matinaeaw-on;maatagon;maeueoy-on;maatag
mahina                  madasig; mabakas
mahinaeungon     daso-daso; bukon it mahaeungon
mahinay                                mabaskug; matunog
mahinis                  mahigku; magulo
mahipid adj              buha-ha
mahipus adj             bugaeon
mahipus adj             masangag
mahugod adj            matamad
mahugop adj            maila
mahugop               maila; ilahas; maisug; mapintas
mahumok adj           matig-a
mahumok             matig-a; mabakud
mahumot adj            mabaho
maikit adj                 maantad
mainit adj                 maeamig; mabahaw
mainit                    maeamig
maintok adj              maeagko
maisog adj               mataeaw
maisot adj                mabahoe
maistan adj              mabahoe 
maisug                   mahueoy-on, maeuming
maisut                    mabahoe; abu
makabilihag,        makailila
makadueoyog adj    makabueogtaw
makaea adj               mahipuson
makahaealit         indi makahalit; indi maksamad
makahawat-hawat             makataeaka
makakawili           makataeaka
makakita              maduea; mapyerde
makasarang             maeuya
makitid adj               maeapad
makitid                  maeapad
makot v                   paeong
makusog               maeuya; matapuk
makutom adj            mapus-aw
malas                       diboynas
malig-on adj            mahuyang 
malikaw                                haras-haras; owa nahakat
malinghod             magueang
malinong adj            masangag
malipayon adj          masinob-uhon
malipayon            nagakasubo; mamingaw; nagakalisud
malisod adj              maeumo
mama n                    papa
mamaea                                mabasa; bunak
mamatay                  mabuhi
mamingaw               masadya, masangag   
manaba kaysa     mataas kaysa; mataas nga rangko
manaba                 mataas
manaba                    mataas; matayog
manabaw adj           madaeum, libtong
manabaw                 madaeum
manaog                    masaka
manggad                  baeayran
manggad                  baeayran
manggaran               pobre
manggaranon       imoe; pobre
manggaranon           pobre; Imoe
manghod                 magueang
maninoy                  maninay
manipis                    madamoe
maniswak                matambok
maniwang                matambok
maniwang             matambok; mabukod
manugbaligya      suki; manugbakae
manugpautang    manughueam
manugtatap          ampon;alila
manugturo            estudyante
mapaead                               dimalas;owa it swerte
mapainuboson     bugaeon
mapait                   matam-is
mapatag                   mabukiron
mapatag                   mabukiron
mapatumbaya-on adj               mabinaeak-on
mapig-od                 mahaba
mapikit adj               haeuga
mapino                  baraghae;magaeas;bukon it mapino
mapino                    magaspang
mapino                    magaspang
mapintas                  mahigugmaon
mapintas                  mahigugmaon
mapintas               mabuot; may mayad ra matasan
mapiot adj                haeuga
mapus-aw adj          makutom
mapus-aw adj          makutom
maputi                     maitum
mas mayad          maeain; grabe
masadya               kadueom; kasubo              
masadya                               nagakasubo; mamingaw; nagakalisud; nagakasubo; nagahinuesue
masakit                 pagkamayad it eawas; matawhay
masako adj              mahinay
masangag adj           mahipos
masangag                                mahipos
masangag             mahipos; malinong
masapnot                 madanlog
masawak                 kuripot
masilag                  indi maeapsan it hayag
masilak adj              magaeumon; magae-om
masilak adj              magaeumon; magae-om
masilak                  magaeumon
masinaw                  maeubog
masinueondon     owa gapamati; suplado
masubo                    masadya
masubo                 masadya; maalikaya
masueog                  mahinay
masungit adj            malipay
masunson             taeagsa; pinasahi
masunsun adv         masigin
masunsun adv         masigin
mataas                  manubo; putot; unano; manaba
matabu                  indi matabu
matadlong adj          tiko
mataeaw adj             maisog
mataeom adj            dangae
matagnong adj         masangag, magamo 
matag-od adj            mahaba, maeawig
mataliwis adj           dumpoe
matamad adj            mahugod;maabtik; mapisik;mabaskug; mahugod
matambok adj          maniwang
matam-is adj            maaslum, maeas-ay
matawhay adj          magamo; masangag; disturbo
matayog                   manubo; manaba
matig-a                  mahumok
matig-ad                                mabaeud; maunat,;mahumok
matimgas                 upa
matinahuron        bastos, owa’t batasan
matin-aw                 maeubog 
matingting adj          maeupok; mabugtuon, tapok
matinlo adj               mahigko
matulin adj               bungdoe
matuod                    puril
matuod                  saea;bukon it matuod; palso
maugan                    adj mabug-at
may butal             may kapares
may kamatuuran      inumang; pinaluko; inaumangon
may mayad nga kaeawasan      masakiton
mayad                      maeain
mihuras                   owa’t natapos
minorya                 kaabuan; mayoriya
minuro                   bukid-bukid
miron n                    daeaga
moral                       imoral
munga                     sueog, agak
naduea                  hakita;perde
nagahinuesue       masadya; nasadyahan
nagakasubo          masadya; nasadyahan
naghipos v               nagsangag
nagpaltus              magdaug; mag-asenso
nagtiner                   nagpanaw; naghalin
nahadlok               nasadyahan
nakasaea              putli; inosenti; ulay
nanay                       tatay
nasunog                   napaeong
nayon n                   tabok, pihak
nayon n                   takae
nganoe                   mahayag; masiga;malinaw; matin-aw
ngisi                        yuhum
nipis v                     damoe
normal                     abnormal
norte n                     sur
obligasyon               libre
op v                         on
optimista               pesimista
ordinaryo                 bihera
ordinaryo              espesyal pinasahi; tumaeagsahon  
owa it sueod         puno
owa makilaea      bantug
owa                         ona
owa’t namae            sabaruso
owa’t sayod          mayad, mabuot
paaeam                    pahisayod
paanod v                  pasuba
pabakasun v            paspasan
padalion                                mag-uyang it oras; uyangan ro tympo
paeaon                  euwason; tabangon
paeahambae adj       mahipos
paeanta adv              masigin
paeapit—              mag-atras
paeong   v                sindi
paeubog nga linya               pataas; patadlong; patindug
pag-abot                  pagpanaw 
pag-abot                                pagpanaw, paghalin, pagtaliwan
pag-eaum              pagkaduea it pag-eaum
paghalin sa paeangakuan padayon
pagkaduea it pag-eaum     pag-eaum; pagsalig
pagkamaaeam    hangag; bulok; pangug
pagkaowa rona    presensya
pagkapaslaw        kadaeag-an
pagkapriso            kahilway
pag-on adj               huyang
pagpadahum-dahum         pagpahaum- it hauna
pagpasueod          gueowaan
pagpasugot           pagbalibad; pagsikway
pagsilak                   pagtunod
pagsipeat it adlaw               salikaeum; gapanikaeum
pagsunod              tunay; matuod; matuod-tuod
pagtatap                                pagkakueang it pagtatap o pagdipara
paguwa v                 pasueod 
paibabaw              paidaeum; sa idaeum
paidaeom v              paibabaw, pataas
pailig v                    pasuba
pakamatay v            panghugot/hikug
pakatundan          pasidlangan
palibugon                                klaro
palikod                  paabante
palso                        matuod
palso                      matuod; tunay
panaog v                  saka
pangabay                 puwersa
pangguwa             pangsueod;sa sueod
panghunahuna    kamatuoran
pangit adj                 sadya
parukyano               suki
pas-ay                      euneun
pasuba v                  maanod; pailig
pasueay v                pailig
pasueod v                paguwa
pasulot                     silut; pina
patay adj                  buhi
patay                     buhi
patiyog sa tuo      patiyog sa waea
peligro;                   delikado                kaeuwasan
perdi                        tubo
permanente          temporaryo
permi                       kon amat
pigal adj                   tutom
piluon                     magham-ead; magbuk-ead; iham-ead; ihathat
pinakamanami    pinakamaeain
pinasahi                 ordinaryo
pinaumang           kinaaeam
pinaumang           minatuod
pino                         baraghae;magaeas
pinuno                   sumoeunod
pirme                      indi gid maskin hin-uno
piyong adj               mukeat
posibli                    imposibli
pranka                   masekretuhon
prenda                   gawad
preska                    eub-ok; eaya
pribado                  publiko
prisuhon                                hilway; libre
puduhon                  padayunon
pul                           kapit
pul                           kapit
pulido                      baraghae;Buhaghag
pumoeuyo               dayo; pangayaw
puno n                     punta, utbong
puno                       owa it sueod
puno                        owa’t sueod
puno                       sueoguon; kabulig
punpun                  magkalhit; mag-eapta; magsab-eag
punta                       puno
puril                         matuod
puro                        mahigko
puti                          itum
putot                      kapri; balulang; mataas
puwersa                   pangabay
pwertahan             gueowaan
regular                    irigular
riya adv                   rito, igto
ro nagahambae   ro nagapamati
ruyon n                    raya
sa guwa                 sa sueod
sa idaeum             sa ibabaw
sa liwan                 sa sueod; interyor               
sa sueod                                sa guwa
sa sueod                                sa guwa; sa liwan; eksteryor
sa ubos                    sa ibabaw
sabaruso                  owa’t namae
sabaruso                  owa’t namae
sabat                      pangutana
saea                         tama, husto
saeaon                     ibubo
saeop v                    subat
sag-a v                     tayon
sagabay v                agubay
sagngon                   pabayaan
saka                         panaog
sako n                      hinay
salikaeum             pagsipeat it adlaw
sanaaw adj               saeom
sanda                       kita
sangag v                  hipos
sangkae adj              tahaw
sangkiri adj              abo, dagaya;
santo adj                  demonyo
saueog v                  tamay
sawad v                   sibo
seryoso                  ordinaryo; owa it haeaga
sibo                         sawad
sidlangan               nakatundan
sigo adj                    katae
sigurado                 owa it kutod o limiti
siki--                        ueo
sikway v                  hupot
silakan n                  handong
silot n                      dayaw
simbahon                 tamayon
sindi-                       paeong
singkae adj              eamig
sinsero                    traidor
sirado adj                 abri
sobra                       kueang
subat v                     saeop
sueod v                    buoe
sueod v                    guwa
sueok                     maalwan; matinaeaw-on;maatagon;maeueoy-on;maatag
sugot v                    inga, balibad
sugpon v--               bugto
sugtan                    balibaran
sukoe n                    bukad; buskad
sulong v                  bira
sulong v                  butong
sumaka                 magpanaug, magpaubos
sumpo adj                mataeawis
sumpoe                  mataeum; mataeawis
sunanto v                 libag
sungit adj                 malipay
suod v                     antad 
supsup v                 buga
sutil adj                    buot or mabuot
suyop                      buga
taas                        daeum
tadlong                  tiku; kurba
taeagsa                  permi
tagak v                     intra
tagbaeay                               bisita
tag-od v                   haba 
tahaw v                    sangkae 
takae n                     nayon
takpan                   buksan
takpan                   buksan; bukas; bihanghang
talibag adj                tadlong  
talingi adj                 tadlong
tama                      saea; bukon it igsakto
tamay v                    saueog
tamayon                   simbahon
tambok adj               niwang; payat
tampad                  manugluko; madaya; indi masaligan
tandos (ma) adj        maliko 
tanga v                     dungok 
tangda v                   eungay
tangdayan n             ueonlan
tanom v                   gabot
taob                        hunas
tapan                        bingkong
tapok adj                  matingting
tatay                         nanay
tawo nga mainunongon                     maeuib; indi masaligan; bugo’t mainunongon
tayon v                    sag-a
temprano                 ulihi
temprano              naolihi
tikeod v                   butong
tiko                          disetso, tadlong, matadlong
tinapos                     ginpabay-an
tin-aw                      eubog
tindog                     eubog
tingadlaw                 tinguean; tig-ueuean
tinguean                   tigsililak
tipon                        was-ag
tipunon                  magkalhit; mag-eapta; magsab-eag
tisod n                     himaya
tubo--                      perdi
tueod v                    butong
tueog                       bugtaw
tugak adj                  hugot
tugbong v                tukad
tukad v                    tugbong
tunaw                      bilog 
tuo                          waea
ueo                          siki; kabulig
ueonlan n                 tangdayan
ugan v                     bug-at
ulihi                         hauna, temprano
ulihi                        primero; hauna
umid st                    euwas
umog n                    linabahan
umpisa—                 katapusan
umpisa                   katapusan, tapus, kahumanan
umpisa                   katapusan, tapus, kahumanan
una v                       apas, ulihi
unang pangaean  apelyido
unano                    higante
unga                       magueang; nanay, tatay
uso                          daan
vowel                     consonant
waea n                     tuo
was-ag                     tipon
witi-witi                   importante
yuhum                     ngisi