Total Pageviews

Search This Blog

Loading...

Monday, August 25, 2014

May Kamatayon

Paeabula

May Kamatayon
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
August 11, 2014


May sangka baye nga namatayan it unga. Indi na ra mabaton. Kada tawo nga masubeang nana hay ginapangayuan na it bulig ag ginatangisan.

"May una kinyo nga makapabanhaw it sangka unga? Buligi man ninyo ako!"

Haeos nagkaumangon eon ro baye. Ag maski may naeuoy man kana, owa man it nakatao kana it solusyon sa ginapangayo nana.

Hasta umabot ro sangka ka eaki ag nagpaeapit kana ag naghambae, "May sambilog eang nga tawo nga makabulig kimo."

"Sin-o? Sugiri ako!" ro hambae ku sangka desperadang baye.

"Ro maaeam nga tawo. Si Buddha! Makita mo ron imaw sa ibabaw ku bukid ngaron."

Owa mag-uyang it tiyempo rayang baye ag gin-agtunan si Buddha sa ibabaw it bukid, ro ginasugid nga pinakamaaeam nga tawo.

Ginsugilanon ku rayang baye ag ginsugid nana ra problema.

"Ginahigugma ko gid rang unga. Pwede baea ninyo mapabanhaw rang unga bangod kakon?"

"Pwede mabanhaw ring unga kon maobra nimo ro mga bagay ngara," ro sabat ni Buddha. "Manaog ka sa banwa ag mag-agto sa kabaeay-baeayan. Ro kada tawo sa baeay ngaron hay pangayuan mo it sangka eamigas nga bugas. Sangka eamigas sa kada baeay nga owa pa namatyan o owa pa kasaksi it kamatayan."

Sobra ro kalipay ku baye ag dali-dali imaw nga humalin.

Pagpanaog sa banwa hay dumiretso imaw sa mga pamaeay. Sa kada baeay, ginapangayuan nana't sangka eamigas it bugas. "Sangka eamigas eang sa kada pamaeay nga owa pa namatyan o nakasaksi it sangka kamatayan.

Apang uwat gusto nga magtao kana't bugas.

Bangod nga kada baeay sa lugar ngato hay nakaekspirensiya it may namatay ag nakasaksi it kamatayon sa andang baeay.

"Ro kamatayan hay parti it atong kabuhi," ro hambae ni Buddha. "Busa tun-an mo nga batunon ra. Mag-umpisa ka it oman ag umpisahan ag lipatan mo ro imo ngato nga handum nga mabuhi pa't oman ro inyong unga. Taw-an mo imaw it angay nga eubong ag magpangabuhi ka it husto ag madungganon, ag tratuhon mo ro kada adlaw nga katapusan mo eon nga adlaw sa ibabaw it kalibutan. Sa makarayang paagi, mapauswag mo ring pangabuhi.

Early Summer Rainbow


The Beauty That Curves Eternity


Naghinyo Ako Sa Ginuo

Naghinyo Ako Sa Ginuo
ni Dang Decka Geusdan

Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
August 24, 2014

Naghingyo ako sa Ginuo nga hukson Na rang bugae
Ag naghambae ro Ginuo “Indi”,
Hambae Na nga buko’t ana kunong ueobrahon ra,
Ako kuno dapat ro maghimo kara.
Ginpangabay ko sa Ginuo nga bilugon Na ro mga unga nga may kapinsanan
Ag hambae it Ginuo “Indi”,
Kuno ro andang ispirito hay bilog.
Temporaryo eang man kuno ro andang eawas.
Naghinyo ako sa Ginuo nga taw-an ako’t pasensiya,
Ag naghambae ro Ginuo “Indi”,
Ro pasensiya kuno hay produkto it mga kasakit.
Owa ra ginatao, ginapahueasan ra.
Ginhinyo ko ro Ginuo nga taw-an Nana ako’t kalipayan
Ag naghambae ro Ginuo “Indi”,
Gatao kuno Imaw it grasya.
Ro kalipayan kuno hay depende kakon.
Ginhinyo ko sa Ginuo nga ipaeayo Nana ako sa kasakitan
Ag ro Ginuo naghambae “Indi”,
Hambae Nana ro kalisdanan kuno gapaeayo sa pangkalibutanon nga pagtatap
Ag nagapaeapit kuno ako Kana.
Hay....
Ginhinyo ko sa Ginuo nga patubuon Na rang ispirito
Ag naghambae Imaw nga “Indi”,
Hambae Nana nga obligasyon ko kuno nga magpatubo kara,
Pero Ana kuno ako nga utdan agod magbinungahon ako.
Ginpangutana ko Imaw kon ginahigugma Nana ako
Ag nagsabat Imaw nga “huo”.
Naghinyo ako sa Ginuo nga buligan Nana ako sa paghigugma sa akong isigkatawo
Pareho sa pagmahae Nana kakon
Ag nagsabat ro Ginuo, “Ah, sa katapusan may ideya ka gid man”.

Sunday, August 24, 2014

Another Day

another day
the fire and smoke
of her scattered mind
***Melcichon
August 24, 2014

Thursday, August 21, 2014

Wika ng Pagkakaisa

Wika ng Pagkakaisa
Ni Melchor F. Cichon
August 21, 2014, revised

Hmmmmmm.

Isang araw bumisita si Pilma, na taga-Maynila sa kaibigan niyang Aklanon.

“Hummm, ang sarap ng linuluto nila,” ang sabi ni Pilma. “Lalong ginutom ako.”
Mayamaya ay lumapit ang tatay ng Aklanon at nagsabi kay Pilma.

“Ilabas na kita!”

Nang mapakinggan ito ni Pilma, kinamot niya ang kanyang ulo.

“Ngayon pang gutom na gutom na ako, saka naman ako palalabasin,” sabi niya.

“Opo. Hinihintay na nga ako ng kaibigan ko sa restaurant,” sagot ni Pilma. At tuloy tumayo patungong pintuan.

“Ops! Saan kayo pupunta? Bakit ka lalabas?” sabi ng tatay ng anak niya.

“Sabi ninyo, lalabas na tayo.”

“Hindi, sabi ko ilabas na kita, hindi lalabas. Ang ibig kong sabihin ay kakain na tayo ng ilabas o pananghalian.”

“Hay salamat, makakakain na rin ako. “

Kasama ni Pilma ay isang Ilonggo, si Jen. Nang doon na sila sa hapag-kainan, nagsabi ang Nanay ng Aklanon.

“Nene, iabot mo ang humay sa kaibigan mo.”

“Opo, Inay.”

Nagtaka si Jen. “Ano ito, pakakainin ako ng humay? Paano ko ito makakain?”, sabi ni Jen. “Humay. Greee! Mabubutasan ang bituka ko nito.”

“Tiyay, hindi ho ako kumakain ng humay. “

“Bakit?” sabi ng Nanay ng Taga-Aklan. “Bagong ani ito, ah. Tingnan mo, mabango pa nga. Masarap ito!”

Lalong kumati ang ulo ni Jen.

Sa Iloilo, ang humay ay palay, samantalang ang humay sa Aklan ay kanin.

“Ay, naku” sabi ni Jen, “maluluko ako sa inyo!” At lahat sila’y nagtawanan.
Pagkalipas ng isang linggo, pumunta sa Antique ang magkaibigan. Sa bahay ni Sean. Maliligo kasi sila sa Pula Falls. Bago sila umalis para pumunta sa Pula Falls ay nagsabi ang Nanay ni Sean. “Mga Inday, doon kayo kumain ng hapunan ha.”
Nagtaka ang Tagalog na si Pilma at ang taga-Aklan na si Kate.

“Ano po yon?”, sabi ni Pilma. “Doon po kami kakain sa Pula Falls mamayang gabi? Hindi ba delikado doon?”

“Hindi,” sagot ng Nanay ni Kate. “Ang ibig kong sabihin, eh, sa aming bahay kayo kakain ng hapunan at hindi sa Pula Falls.”

Nagsalita si Kate, “ang doon sa Antique ay dito kung sa Tagalog.”

“Oh, ganoon ba,” ang sabay-sabay na sagot ng taga-Maynila at ng taga-Aklan. At tuloy silang nagtawanan.

At ganito ang madalas na nangyayari sa ating bansa. Dahil sa maraming isla sa ating bayan, halos lahat ng isla ay may sariling wika. Sa Panay lang nga, eh, tatlo ang mga wika: Hiligaynon, Kinaray-a at Aklanon. Hindi lang yon, may mga wika pang magkaiba. Isa na rito ay ang salita ng mga Ati.

“Ano nga ba ang tawag sa salita ng mga Ati?”, sabi ni Jen. “Inati,” sagot ni Kate.

Naalaala tuloy ni Kate ang slogan ng Department of Health tungkol sa paninigarilyo. Ito ang sabi:

“Ang yosi, kadiri!”

Nang mabasa ito ng mga taga-Samar, nagsamasama ang mga naninigarilyo sa lugar kung saan nakapaskil ang slogan na ito.

Nagtaka ang mga taga-Department of Health.

Bakit dito sila naninigarilyo samantalang sinasabi sa slogan na ang paninigarilyo ay masama sa katawan. Nang tanungin nila kung bakit doon sila naninigarilyo kung saan nakapaskil ang slogan, ang sagot nila ay: “Hindi ba dito kami magyuyusi?”

“Hindi!” sabi ng taga-Department of Health. “Ang ibig sabihin ng slogan ay ang pagyuyusi ay masama sa inyong katawan.

“Ah, ganon ba!” Ang sabay-sabay na sagot ng mga naninigarilyo.

“Ito pa”, sabi ni Jen.

“Nang pumunta ako sa isang gusali ng pamahalaan, nakita ko ang nakapaskil na slogan.”

“Anong sabi ng slogan?” tanong ni Kate.

“Bawal ang lagay dito!”

Tumawa silang lahat. Maliban sa taga-Maynila.

“Anong masama doon?” sabi niya.

“Ha?” sabi ni Jen.

“Sa Tagalog,” sabi ni Kate, “ang lagay ay masamang ugali dahil kinukurap mo ang isang empleyado ng gobyerno, pero sa taga-Iloilo ito ay ari ng isang lalaki.”

“Ooops! Ganon ba?” sabi ni Pilma.

“Ito ang hirap sa ating bayan,” sabi ni Pilma, “dahil kay raming wika. Hindi tuloy tayo nagkakaintindihan. Kaya maraming nag-aaway dahil sa hindi pagkakaunawaan. Mabuti na lang gumawa ng batas si dating Pangulong Manuel L. Quezon para magkaroon tayo ng isang Pambansang Wika. Sabi nga, Isang bansa, Isang wika.”

Kaya lang hanggang ngayon, marami pa rin sa mga Filipino ang hindi makakaintindi ng Filipino. Isa pa, may mga lugar sa Pilipinas na ayaw ng Tagalog bilang pundasyon ng Wikang Pambansa. Bakit hindi Bisaya? Bakit hindi Pampanggo?

Ang mga taga-Cebu, tutol sa Filipino bilang isang pambansang wika. Ang gusto nila ay gawing pambansang wika din ang Cebuano. Kaya lang, anong mangyari kung dalawa o tatlo ang Pambansang Wika sa Pilipinas? Baka lalong hindi magkakaintindihan ang mga Filipino?

Dumagdag pa sa problema natin ang K 12 na kurikulum, dahil mas marami tuloy ang dapat matutunan ng mga bata. Isa pa, parang hindi pa handa ang mga tetser sa kanilang pagtuturo ng Unang Wika dahil wala pang mga libro na gagamitin ang mga bata. Pero kung hindi nila gagawin ito ngayon, kailan pa?

Kailan pa?

Thursday, August 14, 2014

Ro Mangingisda Ag Ro Plauta

Pabula

Ro Mangingisda Ag Ro Plauta
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
Augst 13, 2014

May sangka mangingisda nga bantog sa pagtukar it plauta.
Ana gid nga handum nga mangin musikiro
Sa matuod, mas gusto pa nana nga magpatukar ku sa magpangisda, ugaling kinahangean nana nga magpangisda adlaw-adlaw bangud raya man lang ro anang hasayrang pangabuhian.
Ku adlaw ngato hay nag-agto imaw sa dagat. Daea-daea nana ro lambat ag ro anang plauta. Lumingkod imaw sa pampang it dagat ag magpaino-ino.
Hadumduman nana ratong mga oras nga permi imaw nga ginadayaw it mga tawo bangod sa manami nana nga pagtukar ka plauta.
Samtang nagalingkod, ginaobserbahan nana ro kadagatan ag nabilog imaw it sangka ideya.
“Ham-at indi ko abi pagpatunugon rang plauta. Sigurado ako nga magustuhan it mga isda rang musika. Sigurado nga magpaeapit ron sanda sa pampang. Indi ko eon kinhangean magpangabudlay sa pag-eadead kang mabug-at nga lambat.”

Imaw ngani ro gin-obra ku mangingisda, ag kon pilang oras imaw nakatindog sa pampang it dagat ag nagpadayon imaw ka pagpatukar ka anang plauta, ugaling maski sambilog nga isada hay owa gid it nagpaeapit sa pampang.

Nagkasubo imaw. Ginpabinit nana ra plauta ag binuoe ra lambat. Pareho ku dati hay hinaboy nana sa lambat sa dagat. Paghaon na kara, hay imaw eon lang ra kakibot, puno it isda nga nagaeueoksong isda.

“Ham-an makaron. Kaina nga ginapatukaran ko kamo, ham-at ni sambilog kinyo hay owa’t nagpaeapit kakon. Makaron nga gin-untat rang pagpatukar, imaw man ro inyong pagpaeapit kanon ag magaot-saot?”

Leksiyon. Kinahangean mo magtrabaho agod mag-uswag ring kabuhi.

Tuesday, August 12, 2014

Mega Church

mega church--
in a sidewalk, a man begs
to unclean his teeth
***Melcichon
August 12, 2014

Ro Kuring nga Taga-Uma ag Ro Kuring nga Taga-Siyudad

PABULA

Ro Kuring nga Taga-Uma ag Ro Kuring nga Taga-Siyudad
Ginsueat it Oman ag Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
August10, 2014

Sangka adlaw, nag-agto ro sangka kuring nga taga-siyudad sa amigo na nga naga-estar sa sueod it sangka barangay agod bisitahan na. Nakabisti gid ro kuring nga taga-siyudad. Nadismaya gid imaw sa hakit-an nana nga kapobrehan it lugar. Maeutay ag owat pag-uswag. Pilang bato eang ro mga saeakyan nga gaagto kara.

Malipayon ro kuring nga taga-uma sa pag-abot ku anang amigo.

"Mayad amigo ay habisitahan mo man ako. Ilibot kita sa lugar namon," hambae nana nga may pagpabugae.

Ginpamasyal gid man nana ra sa kapatagan ag sa taeamnan nga may kabueakan. Ginpakita man nana ro iba pa gid nga manami nga mga taean-awon ag ro kaeanasan. Ugaling balewalaeang ra sa kuring ng taga-siyudad. Owa nana nailaan ro lugar.

Tag gaoy eon sanda sa pagpinanaw hay ginpreparar eon it kuring nga taga-uma ro andang ilabas. Ra anang gin-amumar hay linaga nga kamote, mais ag kon ano-ano pa nga mga kaeueoton.

Santang kakaon sanda hay nag-estorya man ro kuring nga taga-siyudad hanungod sa anang kabuhi. Kon ano ro adlaw-adlaw nana nga ginaobra sa siyudad.

"Sayod ka, manami ro pagkaon igto. Kaeain-eain nga karne ag isda ro amon nga suea. Abu ka nga makit-an nga mga butang ag mga manami ro mga lugar nga pwede mo nga maagtunan. Buko't makataeaka!"

"Matuod ron?" Nasilaw ro kuring nga taga-uma sa pagkangay ku anang amigo.

"Matuod, busa kon gusto mo, ako man ring bisitahan. O basi gusto mo nga mag-imaw eon lang kita igto.

Pagkatapos it ilabas hay dali-dali nga nag-eaong agod maghalin ro kuring nga taga-siyudad. Indi nana masarangan nga makita ro kapobrehan it pangabuhi ku anang amigo.  Gakaeat ro mga papel ag mga dahon sa sueod ku andang baeay.

Sobra ku kasubo ku kuring nga taga-uma tag imaw eon lang nga isaea. Makaron eang nana hataeupangdan ro kaeueoy-euoy nana nga pangabuhi basi man sa sugid ku anang amigo nga taga-siyudad.

Pagkasunod nga domingo hay nagdesisyon ro kuring nga taga-uma nga magpasiyudad imaw agod bisitahan man nana ra amigo.

Nahilo imaw sa kaabu-abo nga mga saeakyan ag tawo nga nagapanaw sa karsada. Sangkire eon lang imaw maigpit ku sangka kotse kon owa eagi imaw kaeukso.

Grabe ra kahadlok. Haeos gakurogkurog ra eawas samtang katuktok imaw sa gate ku baeay ku anang amigo.  Mabahoe ro baeay nga ginaestaran ku anang amigo.

Ginpasaylo imaw. Sobra ra pagdayaw ku kuring nga taga-uma sa anang hakita.

Abu nga mga butang ra hakit-an nga owa sa uma. May radio, may TV, may aparador nga may saeamin.  Ag pareho sa ginhambae ku kuring nga taga-siyudad hay kanami gid man matuod ro mga suea nga gin-abibar kana.

“Ano ring mahambae?”pangutana ku kuring nga taga-siyudad. “Nailaan mo man rang lugar?”

“Huo, husto ka. Masadya gid man matuod nga magtiner sa siyudad. Iya tanan ro mga mananami nga taean-awon ag manami ro mga pagkaon,” hambae nana pero una pa gihapon ro anang kahadlok bangod sangkire eon lang gid imaw maigpit kaina.

Nakadesisyon eon gid man ro kuring nga taga-uma nga igto eon lang imaw mag-estar sa siyudad.

Samtang nagasinadya sanda hay eumutaw ro mabahoe nga bulldog. Ginngisihan sanda ag eumutaw ro maeagku nga mga bangkil. Ag gindunganan pa it pag-eahay.

Nataranta sanda, ag dungan sandang dumaeagan pasaka sa aparador nga maeapit ag igto sanda nagpanago.

Pagkatapos it paglinahay ku ayam imaw eang nana mataeupangdan ro kamatuuran.

“Indi ko gali kinahangean ro sobra nga kanami it pangabuhi kon ro kabaylo  kara hay peligro sa kabuhi ko.”

“Anad ako sa makarayang sitwasyon,” hambae man ku kuring nga taga-siyudad.

Umuyog ra ueo ku kuring nga taga-uma. “Indi ko masangan nga mangabuhi sa malinong ag masadya nga lugar kon owa man ako it kalinungan.”

Imaw eon lang ra ag mag-eaong ro kuring nga taga-uma sa anang amigo.

Leksiyon: Alinon mo man ro manggad kon owa ka ma’t kahilwayan.

May Kamatayon

Paeabula

May Kamatayon
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
August 11, 2014

May sangka baye nga namatayan it unga. Indi na ra mabaton.  Kada tawo nga masubeang nana hay ginapangayuan na it bulig ag ginatangisan.

"May una kinyo nga makapabanhaw it sangka unga? Buligi man ninyo ako!"

Haeos nagkaumangon eon ro baye. Ag maski may naeuoy man kana, owa man it nakatao kana it solusyon sa ginapangayo nana.

Hasta umabot ro sangka ka eaki ag nagpaeapit kana ag naghambae, "May sambilog eang nga tawo nga makabulig kimo."

"Sin-o? Sugiri ako!" ro hambae ku sangka desperadang baye.

"Ro maaeam nga tawo. Si Buddha! Makita mo ron imaw sa ibabaw ku bukid ngaron."

Owa mag-uyang it tiyempo rayang baye ag gin-agtunan si Buddha sa ibabaw it bukid, ro ginasugid nga pinakamaaeam nga tawo.

Ginsugilanon ku rayang baye ag ginsugid nana ra problema.

"Ginahigugma ko gid rang unga. Pwede baea ninyo mapabanhaw rang unga bangod kakon?"

"Pwede mabanhaw ring unga kon maobra nimo ro mga bagay ngara," ro sabat ni Buddha. "Manaog ka sa banwa ag mag-agto sa kabaeay-baeayan. Ro kada tawo sa baeay ngaron hay pangayuan mo it sangka eamigas nga bugas. Sangka eamigas sa  kada baeay nga owa pa namatyan o owa pa kasaksi it kamatayan."

Sobra ro kalipay ku baye ag dali-dali imaw nga humalin.

Pagpanaog sa banwa hay dumiretso imaw sa mga pamaeay. Sa kada baeay, ginapangayuan nana't sangka eamigas it bugas. "Sangka eamigas eang sa kada pamaeay nga owa pa namatyan o nakasaksi it sangka kamatayan.

Apang uwat gusto nga magtao kana't bugas.

Bangod nga kada baeay sa lugar ngato hay nakaekspirensiya it may namatay ag nakasaksi it kamatayon sa andang baeay.

"Ro kamatayan hay parti it atong kabuhi," ro hambae ni Buddha. "Busa tun-an mo nga batunon ra. Mag-umpisa ka it oman ag umpisahan ag lipatan mo ro imo ngato nga handum nga mabuhi pa't oman ro inyong unga. Taw-an mo imaw it angay nga eubong ag magpangabuhi ka it husto ag madungganon, ag tratuhon mo ro kada adlaw nga katapusan mo eon nga adlaw sa ibabaw it kalibutan. Sa makarayang paagi, mapauswag mo ring pangabuhi.

Saturday, August 09, 2014

Wednesday, August 06, 2014

Summer Night

summer night--
not even one star
has twinkled on her
***Melcichon
August 6, 2014